Ο πλανήτης βρίσκεται σε «υδατική χρεοκοπία», προειδοποιεί ο ΟΗΕ

Η ανθρωπότητα αντιμετωπίζει πλέον μη αναστρέψιμες απώλειες στα αποθέματα νερού, προειδοποιεί νέα έκθεση, η οποία καλεί τις κυβερνήσεις να λάβουν επείγοντα μέτρα για την παγκόσμια «υδατική χρεοκοπία».

Η υπεράντληση των υπόγειων υδάτων, η υποβάθμιση των εδαφών, η αποδάσωση, η αλόγιστη χρήση νερού και η χημική ρύπανση –παράγοντες που επιδεινώνονται από την κλιματική αλλαγή- έχουν οδηγήσει σε«ανεπανόρθωτη βλάβη» των υδατικών πόρων, δείχνει η έκθεση του Πανεπιστημίου του ΟΗΕ.

Η υδατική χρεοκοπία είναι ένας σχετικά νέος όρος για μια κατάσταση όπου το νερό καταναλώνεται ταχύτερα από ό,τι ανανεώνεται φυσικά.

Σε αντίθεση με την «υδατική πίεση» και την «υδατική κρίση», καταστάσεις που μπορούν να αναστραφούν, η νέα εποχή χαρακτηρίζεται από μόνιμες απώλειες υδατικού κεφαλαίου και αδυναμία ανάκαμψης στα προηγούμενα επίπεδα.

«Η έκθεση λέει μια άβολη αλήθεια: πολλές περιοχές ζουν πέρα από τα υδρολογικά τους μέσα και πολλά υδατικά συστήματα κρίσιμης σημασίας έχουν ήδη χρεοκοπήσει» δήλωσε ο επικεφαλής της έκθεσης Καβέχ Ματανί, διευθυντή του Ινστιτούτου Νερού, Περιβάλλοντος και Υγείας του Πανεπιστημίου του ΟΗΕ.

Σε οικονομικούς όρους, η έκθεση λέει ότι πολλές κοινωνίες όχι μόνο ξοδεύουν αλόγιστα το ετήσιο «εισόδημα» ανανεώσιμου νερού, το οποίο έρχεται από τη βροχή και το χιόνι, αλλά ταυτόχρονα εξαντλούν τις μακπρόθεσμες «οικονομίες» τους σε υπόγειους υδροφορείς, παγετώνες, υγροτόπους και άλλες φυσικές δεξαμενές.

Όταν η έλλειψη νερού υπονομεύει τη γεωργία σε μια περιοχή, οι επιπτώσεις διαχέονται στις παγκόσμιες αγορές, την πολιτική σταθερότητα και την επισιτιστική ασφάλεια

Η τάση αυτή έχει οδηγήσει στην εξαφάνιση λιμνών και υγροτόπων, την καθίζηση του εδάφους και ολόκληρων πόλεων λόγω εξάντλησης των υπόγειων υδάτων, καθώς και σε μόνιμη απώλεια βιοποικιλότητας.

Η έκθεση βασίζεται σε μελέτη που υποβλήθηκε σε ανεξάρτητο έλεγχο και πρόκειται να δημοσιευτεί στην επιθεώρηση Water Resources Management.

Η μελέτη ορίζει την υδατική χρεοκοπία ως «επίμονη υπεράντληση από επιφανειακά και υπόγεια ύδατα σε σχέση με τις ανανεώσιμες εισροές και τα ασφαλή επίπεδα εξάντλησης» σε συνδυασμό με «μη αναστρέψιμη ή απαγορευτικά δαπανηρή απώλεια φυσικού κεφαλαίου που συνδέεται με το νερό».

Η έκθεση δημοσιεύεται ενόψει της Διάσκεψης του ΟΗΕ για το νερό, το οποίο θα πραγματοποιηθεί τον Δεκέμβριο στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Η προειδοποίηση του ΟΗΕ έρχεται να προστεθεί σε περυσινή μελέτη που διαπίστωνε ότι κλιματική αλλαγή και η υπεράντληση των υπόγειων υδάτων στεγνώνουν  τις ηπείρους του πλανήτη με «πρωτοφανή» ταχύτητα και οι περιοχές που πλήττονται από λειψυδρία επεκτείνονται κάθε χρόνο με ρυθμό που ξεπερνά κατά τρεις και πλέον φορές την έκταση της Ελλάδας.

Μελέτη της NASA το 2024 προειδοποιούσε ότι συνολική ποσότητα γλυκού νερού στη Γη άρχισε να πέφτει απότομα τον Μάιο του 2014 και έκτοτε παραμένει σε ανησυχητικά χαμηλά επίπεδα.

Παγκόσμια διάχυση

Αν και υπάρχουν χώρες που δεν έχουν περάσει σε κατάσταση χρεοκοπίας, επισήμανε ο Μαντανί, οι συνέπειες εξαπλώνονται σε όλο τον πλανήτη. «Η γεωργία αντιστοιχεί στη συντριπτική πλειονότητα της χρήσης γλυκού νερού και τα συστήματα τροφίμων είναι είναι στενά συνδεδεμένα μέσω του εμπορίου και των τιμών» εξήγησε.

«Όταν η έλλειψη νερού υπονομεύει τη γεωργία σε μια περιοχή, οι επιπτώσεις διαχέονται στις παγκόσμιες αγορές, την πολιτική σταθερότητα και την επισιτιστική ασφάλεια σε άλλες περιοχές. Αυτό καθιστά την υδατική χρεοκοπία όχι μια σειρά απομονωμένων τοπικών κρίσεων, αλλά έναν κοινό παγκόσμιο κίνδυνο» είπε.

Σύμφωνα με την έκθεση,

• Οι μισές μεγάλες λίμνες του κόσμου έχουν χάσει νερό από τη δεκαετία του 1990.
• Το ήμισυ της οικιακής κατανάλωσης προέρχεται από υπόγεια ύδατα
  Το 70% των υπόγειων ταμιευτήρων παρουσιάζει σημεία εξάντλησης
• 1 δισεκατομμύρια στρέμματα υγροτόπων χάθηκαν τις τελευταίες δεκαετίες, έκταση σχεδόν ίση με την ΕΕ
  30% της συνολικής μάζας των παγετώνων έχει χαθεί από τη δεκαετία του 1970
• Πολλά μεγάλα ποτάμια δεν φτάνουν καν στη θάλασσα για μεγάλο μέρος του χρόνου
• 1 δισεκατομμύριο στέμματα καλλιεργήσιμων εκτάσεων έχουν υποστεί ζημιές από την εισροή θαλασσινού νερού, αποτέλεσμα της υπεράντλησης υπόγειων υδάτων.

«Εκατομμύρια αγρότες προσπαθούν να παράγουν περισσότερα τρόφιμα από όλο και πιο περιορισμένες, μολυσμένες ή εξαφανιζόμενες πηγές νερού. Χωρίς ταχεία μετάβαση σε μια γεωργία φιλική προς το νερό, η υδατική χρεοκοπία θα εξαπλωθεί γρήγορα» προειδοποίησε ο Μαντανί.

Νέα ατζέντα

Σύμφωνα με την έκθεση, η σημερινή διεθνής ατζέντα για το νερό, η οποία εστιάζει στο πόσιμο νερό και την αποχέτευση, δεν ανταποκρίνεται πλέον στις διεθνείς ανάγκες.

Αυτό που απαιτείται είναι μια νέα ατζέντα που «αναγνωρίζει επίσημα την κατάσταση υδατικής χρεοκοπίας» και αντιλαμβάνεται το νερό τόσο ως περιοριστικό παράγοντα όσο και ως ευκαιρία για την επίτευξη των στόχων για το κλίμα, τη βιοποικιλότητα και τη χρήση γης.

Η πολιτική πρέπει επομένως να μετατοπιστεί προς τη διαχείριση της χρεοκοπίας με εξισορρόπηση της ζήτησης και της προσφοράς.

Οι κυβερνήσεις καλούνται επίσης να αντιμετωπίσουν τη ρύπανση και την καταστροφή υδροτόπων, να υποστηρίξουν τις κοινότητες που πλήττονται και να μεταρρυθμίσουν κλάδους όπως η γεωργία.

«Η υδατική χρεοκοπία γίνεται πηγή αστάθειας, εκτοπισμού και συγκρούσεων» δήλωσε ο Τσιλίντζι Μαργουάλα, αναπληρωτής γενικός γραμματέας του ΟΗΕ.

«Η δίκαιη διαχείριση – η οποία διασφαλίζει τις ευάλωτες κοινότητες και μοιράζει δίκαια τις αναπόφευκτες απώλειες – είναι κρίσιμη για να διατηρηθεί η ειρήνη, η σταθερότητα και η κοινωνική συνοχή».