Πόλεμος καρτέλ στο Μεξικό: Από τον Γκαγιάρδο στον «Ελ Μέντσο» – Οι βαρόνοι που έχτισαν την αυτοκρατορία των ναρκωτικών

Το καρτέλ ναρκωτικών στο Μεξικό αποτελεί εδώ και δεκαετίες έναν από τους πιο αιματηρούς και πολύπλοκους κύκλους οργανωμένου εγκλήματος στον κόσμο. Από τη δεκαετία του 1980 μέχρι σήμερα, οι συγκρούσεις μεταξύ αντίπαλων οργανώσεων και οι επιχειρήσεις των αρχών έχουν στοιχίσει δεκάδες χιλιάδες ζωές, μετατρέποντας μεγάλες περιοχές της χώρας σε πεδία βίαιης αντιπαράθεσης.

Στο Μεξικό, η εξέλιξη κάθε καρτέλ συνδέεται με τη διάσπαση παλαιότερων δικτύων και την άνοδο νέων ηγετών που διεκδικούν εδάφη και διαδρομές διακίνησης ναρκωτικών. Η σύγχρονη φάση του πολέμου θεωρείται συνέχεια μιας μακράς ιστορικής πορείας που ξεκίνησε με τους πρώτους «βαρόνους» των ναρκωτικών τη δεκαετία του ’80.

Κεντρική μορφή εκείνης της εποχής υπήρξε ο Μιγκέλ Άνχελ Φέλιξ Γκαγιάρδο, ο οποίος μαζί με άλλους ισχυρούς διακινητές έθεσε τα θεμέλια του σύγχρονου συστήματος καρτέλ στο Μεξικό. Η δομή που δημιουργήθηκε τότε οδήγησε αργότερα στη γέννηση μεγάλων οργανώσεων, όπως το καρτέλ Σιναλόα και, πιο πρόσφατα, το Jalisco New Generation Cartel (CJNG).

Μιγκέλ Άνχελ Φέλιξ Γκαγιάρδο – «Ο Νονός»

Ο Φέλιξ Γκαγιάρδο θεωρείται από πολλούς ο άνθρωπος που οργάνωσε για πρώτη φορά σε μεγάλη κλίμακα το εμπόριο ναρκωτικών στο Μεξικό. Πρώην αστυνομικός, αξιοποίησε τις διασυνδέσεις του για να δημιουργήσει ένα συγκεντρωτικό δίκτυο διακίνησης τη δεκαετία του ’80.

Υπό την ηγεσία του, το λεγόμενο καρτέλ της Γουαδαλαχάρα λειτούργησε σαν «ομπρέλα» που συντόνιζε τις μεταφορές κοκαΐνης από τη Νότια Αμερική προς τις ΗΠΑ. Η στρατηγική του ήταν να μοιράσει γεωγραφικές ζώνες σε συνεργάτες, ένα μοντέλο που αργότερα οδήγησε στη δημιουργία ανεξάρτητων καρτέλ όπως της Σιναλόα.

Συνελήφθη το 1989 και καταδικάστηκε σε μακροχρόνια κάθειρξη. Η σύλληψή του θεωρείται σημείο καμπής, γιατί μετά τη φυλάκισή του το ενιαίο δίκτυο διαλύθηκε και ξεκίνησαν οι αιματηροί πόλεμοι μεταξύ των «κληρονόμων» του.

Ράφα Κιντέρο – Ο βαρόνος της μαριχουάνας

Ο Ράφαέλ Κάρο Κιντέρο (γνωστός συχνά ως Ράφα Κιντέρο) υπήρξε συνιδρυτής του καρτέλ της Γουαδαλαχάρα και ένας από τους πρώτους μεγάλους παραγωγούς μαριχουάνας στο Μεξικό.

Έγινε διεθνώς διαβόητος για την εμπλοκή του στην απαγωγή και δολοφονία του πράκτορα της DEA Ενρίκε «Κίκι» Καμαρένα το 1985, γεγονός που προκάλεσε τεράστια πίεση των ΗΠΑ προς το Μεξικό και οδήγησε στο ξήλωμα του καρτέλ της Γουαδαλαχάρα.

Ο Κιντέρο φυλακίστηκε το 1985, αποφυλακίστηκε προσωρινά το 2013 λόγω νομικής απόφασης και συνελήφθη ξανά το 2022. Παραμένει μία από τις πιο εμβληματικές μορφές της πρώτης γενιάς ναρκοβαρόνων.

Ερνέστο Φονσέκα Καρίγιο – «Don Neto»

Ο Ερνέστο Φονσέκα Καρίγιο, γνωστός ως «Don Neto», ήταν επίσης βασικός πυλώνας του καρτέλ της Γουαδαλαχάρα. Θεωρούνταν πιο χαμηλών τόνων από τους συνεργάτες του, αλλά είχε καθοριστικό ρόλο στη χρηματοδότηση και στη διαχείριση των επιχειρήσεων.

Και εκείνος καταδικάστηκε για την υπόθεση Καμαρένα και φυλακίστηκε το 1985. Τα τελευταία χρόνια της ζωής του τέθηκε σε κατ’ οίκον περιορισμό λόγω προβλημάτων υγείας.

Η γνωριμία του με τους Ράφα Κάρο Κιντέρο και Ερνέστο Φονσέκα Καρίγιο αποδείχθηκε καθοριστική για τον πανέξυπνο Γκαγιάρδο, ο οποίος ταξίδεψε μέχρι την Κολομβία για να κλείσει συμφωνίες με τον ισχυρότερο ναρκοβαρόνο της εποχής, τον Πάμπλο Εσκομπάρ.

Από την ιστορία στο σήμερα

Στη σημερινή περίοδο, μία από τις πιο ισχυρές και βίαιες οργανώσεις θεωρείται το CJNG, υπό την ηγεσία του Νεμέσιο Οσεγκέρα Θερβάντες, γνωστού ως «El Mencho». Το καρτέλ αυτό επεκτάθηκε ραγδαία μετά το 2010, αναπτύσσοντας διεθνή δίκτυα διακίνησης ναρκωτικών και χρησιμοποιώντας ολοένα πιο εξελιγμένες μεθόδους, από drones έως εκστρατείες προπαγάνδας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Οι συγκρούσεις μεταξύ του CJNG και αντίπαλων οργανώσεων, καθώς και οι επιχειρήσεις του μεξικανικού στρατού και των δυνάμεων ασφαλείας, έχουν προκαλέσει επανειλημμένα κύματα βίας σε πολλές πόλεις της χώρας. Αναλυτές επισημαίνουν ότι κάθε πλήγμα στην ηγεσία ενός καρτέλ συχνά δημιουργεί κενό εξουσίας, το οποίο μπορεί να οδηγήσει σε νέο κύκλο συγκρούσεων.

Το πιο βίαιο καρτέλ

Ο Νεμέσιο Οσεγκέρα, γνωστός ως «Ελ Μέντσο», ο φόβος όλων των μελών της μαφίας στο Μεξικό και επικεφαλής του Καρτέλ Νέας Γενιάς Χαλίσκο (CJNG) δολοφονήθηκε πρόσφατα, σκορπίζοντας τον τρόμο με τα καρτέλ να πολεμούν μεταξύ τους.

Υπό την ηγεσία του Οσεγκέρα, το CJNG απέκτησε φήμη για την ακραία του βία: κατάρριψη στρατιωτικού ελικοπτέρου το 2015, επιθέσεις με drones, ενέδρες σε δυνάμεις ασφαλείας, διεθνή διακίνηση φεντανύλης και μεθαμφεταμίνης.

Η απομάκρυνση του ηγέτη δεν διαλύει το σύστημα. Το δίκτυο, τα χρήματα και οι ένοπλες δομές παραμένουν. Η ερωμένη μπορεί να οδήγησε στον εντοπισμό του, όμως η αυτοκρατορία που έχτισε δεν καταρρέει τόσο εύκολα. Το ερώτημα είναι ποιος θα φορέσει το στέμμα και πόσο αίμα θα χρειαστεί για να το κρατήσει.

Παρά τις συνεχείς επιχειρήσεις των αρχών, ο πόλεμος των καρτέλ στο Μεξικό παραμένει ένα σύνθετο και διαρκές πρόβλημα. Η ιστορική κληρονομιά των παλιών βαρόνων, σε συνδυασμό με την προσαρμοστικότητα των νεότερων οργανώσεων, δείχνει ότι η μάχη κατά του οργανωμένου εγκλήματος στη χώρα απέχει ακόμη από την οριστική της έκβαση.