WSJ: ΗΠΑ και Ιράν εξετάζουν σχέδια για 10ετή παύση εμπλουτισμού ουρανίου – Η απομάκρυνση στο παρελθόν από τη Σοβιετική Ένωση

Οι ΗΠΑ απέκτησαν με κόπο την εμπειρία τους στην αποστολή ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού από ξένες χώρες, αλλά θα έρθουν αντιμέτωπες με μοναδικές προκλήσεις στην απομάκρυνση πυρηνικού υλικού από το Ιράν, σύμφωνα με πρώην αξιωματούχους και εμπειρογνώμονες εκτός κυβέρνησης.

«Πιθανότατα θα ήταν η πιο περίπλοκη επιχείρηση απομάκρυνσης ουρανίου στην ιστορία», δήλωσε ο Άντριου Βέμπερ, ανώτερος συνεργάτης στο Συμβούλιο Στρατηγικών Κινδύνων και πρώην αξιωματούχος του Πενταγώνου που συμμετείχε σε προηγούμενες επιχειρήσεις απομάκρυνσης. «Υπάρχουν πολλές αβεβαιότητες λόγω των επιθέσεων των ΗΠΑ τον Ιούνιο στο Ιράν, των υλικοτεχνικών απαιτήσεων, των κινδύνων ασφαλείας και των εντάσεων στην εξωτερική πολιτική».

Η τύχη του πυρηνικού υλικού του Ιράν αποτελεί βασικό σημείο τριβής στις διαπραγματεύσεις μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν, οι οποίες, όπως δήλωσε ο Πρόεδρος Τραμπ, πρόκειται να επαναληφθούν αυτή την εβδομάδα, αν και το Ιράν δεν έχει επιβεβαιώσει δημόσια περαιτέρω συνομιλίες. Ο Τραμπ δήλωσε την Παρασκευή (17.04.2026) ότι το Ιράν συμφώνησε να μεταφέρει το απόθεμά του σε ουράνιο υψηλού εμπλουτισμού στις ΗΠΑ, έναν ισχυρισμό που το Ιράν διέψευσε μέσα σε λίγες ώρες.

Η χώρα διαθέτει αρκετό εμπλουτισμένο ουράνιο σε ποσοστό 60% για να τροφοδοτήσει περίπου 11 πυρηνικά όπλα και η κυβέρνηση Τραμπ εξακολουθεί να επιμένει ότι το εμπλουτισμένο ουράνιο του Ιράν, πρέπει να αφαιρεθεί για να εμποδίσει την πιθανή πορεία της Τεχεράνης προς την ανάπτυξη ενός πυρηνικού όπλου.

Η WSJ ανέφερε την Παρασκευή ότι η κυβέρνηση Τραμπ ήταν έτοιμη να δώσει στο Ιράν πρόσβαση σε περίπου 20 δισ. δολάρια σε δεσμευμένα ξένα κεφάλαια σε αντάλλαγμα για την παράδοση του αποθέματος.

Το ήμισυ της ποσότητας εμπλουτισμένου υλικού πιστεύεται ότι βρίσκεται σε υπόγειες σήραγγες στο πυρηνικό συγκρότημα στο Ισφαχάν και ένα μέρος του βρίσκεται στις εγκαταστάσεις εμπλουτισμού του Νατάνζ, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας. Και οι δύο τοποθεσίες υπέστησαν σοβαρές ζημιές στις επιθέσεις του περασμένου Ιουνίου στο Ιράν. Η Τεχεράνη ενίσχυσε τις εισόδους στο Ισφαχάν και το Νατάνζ πριν από τη φετινή σύγκρουση και οι πρόσφατες επιθέσεις των ΗΠΑ ή του Ισραήλ στο Νατάνζ έθαψαν περαιτέρω τα σημεία εισόδου, λένε οι ειδικοί.

Υπάρχει προηγούμενο για μια νέα συμφωνία για τη διάθεση του εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν σε αντάλλαγμα για μια σημαντική οικονομική ανταμοιβή. Περισσότεροι από 11 τόνοι ουρανίου εμπλουτισμένου σε επίπεδα έως και 20% στάλθηκαν στη Ρωσία στο πλαίσιο της πυρηνικής συμφωνίας του 2015, η οποία άρει τις οικονομικές κυρώσεις κατά του Ιράν.

Η συμφωνία αυτή περιόρισε το Ιράν σε ένα απόθεμα λιγότερο από 300 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου κατά 3,67% για 15 χρόνια. Αλλά η συμφωνία άρχισε να καταρρέει μετά την αποχώρηση του Τραμπ από τη συμφωνία το 2018.

Πριν από τις επιθέσεις του περασμένου Ιουνίου, το Ιράν είχε 441 κιλά ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού 60% και περίπου 200 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου κατά 20%, αναφέρει η ΙΑΕΑ. Αυτό το υλικό θα μπορούσε να εμπλουτιστεί έως και 90% σε υλικό οπλικής ποιότητας σε λίγες εβδομάδες.

Το Ιράν δεν εμπλουτίζει επί του παρόντος ουράνιο και πιστεύεται ότι η ικανότητά του να το κάνει έχει πληγεί σοβαρά από τις επιθέσεις του Ιουνίου. Η Τεχεράνη προσφέρθηκε να αραιώσει το ουράνιο υψηλού εμπλουτισμού κατά 60% σε επίπεδο το πολύ 20%, σύμφωνα με άτομα που συμμετείχαν στις συνομιλίες, κάτι που θα μπορούσε να μετριάσει ορισμένες ανησυχίες των ΗΠΑ και θα μπορούσε να δικαιολογηθεί από το Ιράν ως ένα βήμα για τη διατήρηση του υλικού για μη στρατιωτικούς σκοπούς. Αλλά για να κλείσει οριστικά η πόρτα στις προοπτικές του Ιράν για ανάπτυξη πυρηνικών όπλων, λένε οι ειδικοί, το ουράνιο εμπλουτισμένο κατά 60% θα πρέπει να αποσταλεί και ενδεχομένως και το ουράνιο εμπλουτισμένο κατά 20%.

«Αυτά τα υλικά πρέπει να φύγουν από το Ιράν», δήλωσε ο Ρίτσαρντ Νέφιου, πρώην διαπραγματευτής πυρηνικών με το Ιράν κατά τη διάρκεια των κυβερνήσεων Ομπάμα και Μπάιντεν.

«Αυτά τα υλικά πρέπει να φύγουν από το Ιράν», δήλωσε ο Richard Nephew, πρώην διαπραγματευτής με το Ιράν για τα πυρηνικά κατά τη διάρκεια των κυβερνήσεων Ομπάμα και Μπάιντεν.

Όταν οι ΗΠΑ άρπαξαν ουράνιο από τη Σοβιετική Ένωση

Οι ΗΠΑ έχουν σημαντική εμπειρία να αξιοποιήσουν εάν επιτευχθεί συμφωνία για την απομάκρυνση του ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού, μεγάλο μέρος της οποίας αποκτήθηκε όταν η Ουάσινγκτον προσπάθησε να προστατευτεί από τον κίνδυνο πυρηνικής διάδοσης μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης.

Οι ΗΠΑ αφαίρεσαν 600 κιλά ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού 90% από ένα εργοστάσιο στο Καζακστάν σε μια μυστική επιχείρηση του 1994 με την ονομασία Project Sapphire. Μια ομάδα των ΗΠΑ πέρασε περισσότερο από ένα μήνα στη χώρα, όπου επανασυσκεύασε το υλικό σε περισσότερα από 440 ειδικά εμπορευματοκιβώτια, τα οποία στη συνέχεια φορτώθηκαν σε δύο τεράστια μεταγωγικά αεροπλάνα C-5.

Τα αεροπλάνα ανεφοδιάστηκαν εν πτήσει τρεις φορές, ώστε το πυρηνικό φορτίο να μην χρειαστεί να παραμείνει σε ξένα αεροδρόμια πριν φτάσει στην αεροπορική βάση Ντόβερ στο Ντέλαγουερ. Ήταν οι μεγαλύτερες πτήσεις C-5 στην ιστορία. Μετά την προσγείωση των αεροπλάνων, το υλικό κατάλληλο για βόμβες στάλθηκε σε φορτηγά χωρίς διακριτικά στο Εθνικό Εργαστήριο Όουκ Ριτζ στο Τενεσί, όπου τελικά αναμείχθηκε για χρήση σε αμερικανικούς αντιδραστήρες παραγωγής ενέργειας.

Τέσσερα χρόνια αργότερα, Αμερικανοί και Βρετανοί εμπειρογνώμονες αφαίρεσαν σχεδόν πέντε κιλά ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού από έναν πρώην σοβιετικό ερευνητικό αντιδραστήρα κοντά στην Τιφλίδα της Γεωργίας. Το υλικό μεταφέρθηκε με C-5 σε μια πυρηνική εγκατάσταση στη Σκωτία.

Πού θα αποσταλεί το υλικό από το Ιράν

Βασιζόμενο σε αυτήν και σε άλλες επιχειρήσεις απομάκρυνσης σε άλλα μέρη του κόσμου, το Υπουργείο Ενέργειας των ΗΠΑ και τα πυρηνικά του εργαστήρια δημιούργησαν ένα «πρόγραμμα κινητής συσκευασίας». Στο πλαίσιο αυτού του προγράμματος, Αμερικανοί πυρηνικοί ειδικοί και εργαστηριακός εξοπλισμός, όπως μηχανήματα ακτίνων Χ, ζυγαριές και ντουλαπάκια για τον χειρισμό επικίνδυνων υλικών, μπορούν να σταλούν στο εξωτερικό για την εξαγωγή πλουτωνίου ή ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού.

Εάν οι ΗΠΑ αναπτύξουν τους ειδικούς τους στο Ιράν, θα μπορούσαν να κληθούν εμπειρογνώμονες της ΔΟΑΕ για να επιβεβαιώσουν την ποσότητα και τα επίπεδα εμπλουτισμού του ουρανίου που θα αφαιρεθεί μετά την εξόρυξή του.

«Θα ήταν μια πολύ εντατική προσπάθεια που θα διαρκούσε εβδομάδες», δήλωσε ο Σκοτ Ρέκερ, ο οποίος στο παρελθόν διηύθυνε το Γραφείο Απομάκρυνσης Πυρηνικού Υλικού του Υπουργείου Ενέργειας και τώρα εργάζεται στην Πρωτοβουλία Πυρηνικής Απειλής, έναν μη κερδοσκοπικό οργανισμό ασφαλείας.

Επειδή το ουράνιο υψηλού εμπλουτισμού του Ιράν αποθηκεύεται σε αέρια μορφή σε βαρείς κυλίνδρους, είπε ο Ρέκερ, οι εμπειρογνώμονες θα πρέπει να αξιολογήσουν εάν θα μπορούσε να μεταφερθεί με ασφάλεια σε αυτήν την κατάσταση ή θα έπρεπε πρώτα να μετατραπεί σε σκόνη οξειδίου. Πρόσθετα προβλήματα θα προκύψουν εάν ορισμένοι από τους θαμμένους κυλίνδρους εμπλουτισμένου ουρανίου είχαν υποστεί ζημιά. Αυτή η εργασία θα μπορούσε να γίνει χρησιμοποιώντας εξειδικευμένο εξοπλισμό εξ αποστάσεως, συμπεριλαμβανομένων ρομπότ, που μπορούν να ελέγξουν για την παρουσία επικίνδυνων υλικών και ζημιών, δήλωσε ο Ντέιβιντ Ολμπράιτ, πρώην επιθεωρητής όπλων που ηγείται του Ινστιτούτου Επιστήμης και Διεθνούς Ασφάλειας.

«Μπορεί να υπάρχουν κάποιες τεχνικές προκλήσεις με το ίδιο το υλικό», είπε ο Ρέκερ «Αλλά θα μπορούσε να διαχειριστεί τεχνικά. Και μόλις το φέρετε σε μορφή που μπορεί να αποσταλεί, είναι αρκετά απλό από εκεί».

Ένα άλλο ερώτημα είναι πού θα αποσταλεί το υλικό. Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν αντιταχθεί σε οποιαδήποτε συμφωνία με την οποία οι ΗΠΑ θα προμηθεύονταν το ουράνιο του Ιράν. Οι ειδικοί λένε ότι θα μπορούσε να αποσταλεί στη Ρωσία όπως έγινε βάσει της συμφωνίας του 2015 ή ίσως να αραιωθεί και να πωληθεί σε μια εμπορική εταιρεία.

Ο Βέμπερ είπε ότι μια εναλλακτική λύση θα ήταν η αεροπορική μεταφορά του υλικού στο Καζακστάν, το οποίο είναι η τοποθεσία της τράπεζας ουρανίου χαμηλού εμπλουτισμού που ελέγχεται από τον ΔΟΑΕ. Το ουράνιο υψηλού εμπλουτισμού του Ιράν θα μπορούσε να αναμειχθεί και στη συνέχεια να αποθηκευτεί σε αυτήν την τράπεζα, η οποία παρέχει στα έθνη έναν τρόπο να αποκτήσουν καύσιμα για πυρηνικούς σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής σε περίπτωση διακοπής του εφοδιασμού τους.

Μια τέτοια συμφωνία, εάν επιτευχθεί, δεν θα καθησυχάσει όλες τις ανησυχίες των ΗΠΑ, καθώς η Ουάσινγκτον θα πρέπει να προφυλαχθεί από τον κίνδυνο το Ιράν να προσπαθήσει να απορροφήσει μέρος του εμπλουτισμένου ουρανίου του. Η Τεχεράνη έθεσε τις βάσεις για αυτό πέρυσι λέγοντας ότι μέρος του σχάσιμου υλικού της ενδέχεται να έχει καταστραφεί στις επιθέσεις του Ιουνίου.

Για να αντισταθμιστεί αυτός ο κίνδυνος, οποιαδήποτε νέα συμφωνία που θα διαπραγματευτούν ΗΠΑ και Ιράν θα χρειαστεί ευρεία δικαιώματα επιθεώρησης, επιτρέποντας στους Αμερικανούς ή διεθνείς επιθεωρητές να λαμβάνουν περιβαλλοντικά δείγματα σε μέρη όπου το Ιράν θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι το υλικό καταστράφηκε.

Αυτά τα δείγματα θα πρέπει να δείχνουν ίχνη εμπλουτισμένου ουρανίου στην ατμόσφαιρα. Αυτό θα επέτρεπε στην Ουάσινγκτον να γνωρίζει εάν οι ισχυρισμοί του Ιράν για κατεστραμμένο υλικό είναι αληθείς.

«Η ομάδα θα πρέπει να έχει ισχυρή εντολή για να εγγυάται την πρόσβαση σε χώρους και προσωπικό», εάν η Τεχεράνη δεν συμμορφωθεί, δήλωσε η Όλμπραϊτ.