Μνήμες από μία από τις πιο σκοτεινές σελίδες της Κατοχής αναζωπύρωσε η δημοσιοποίηση φωτογραφιών που φέρονται να αποτυπώνουν την εκτέλεση των 200 αντιστασιακών στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, την Πρωτομαγιά του 1944 — στην πλειονότητά τους στελέχη και μέλη του ΚΚΕ.
Ιδιαίτερο βάρος αποκτούν, τις τελευταίες ώρες, οι πρώτες αναφορές για πιθανή ταυτοποίηση τεσσάρων εκ των εκτελεσθέντων. Σύμφωνα με πληροφορίες, πρόκειται για τους Βασίλη Παπαδήμα και Ηλία Ρίζο, ενώ, κατά το 902.gr, προκύπτει ότι στις φωτογραφίες ενδέχεται να απεικονίζονται επίσης ο Δημήτρης Παπαδόπουλος και ο Θρασύβουλος Καλαφατάκης.
Στο επίκεντρο των πρώτων προσπαθειών ταυτοποίησης βρίσκεται ο Βασίλης Παπαδήμας: ο άνδρας με το λευκό πουκάμισο σε μία από τις φωτογραφίες. Γεννημένος στην Πύλο το 1909, εργαζόταν στο εργοστάσιο της Ανώνυμης Εταιρείας Οινοπνευματοποιίας στη Γιάλοβα Μεσσηνίας και είχε πολεμήσει στο αλβανικό μέτωπο. Συνελήφθη στις 6 Αυγούστου 1941 από Ιταλούς καραμπινιέρους και Έλληνες χωροφύλακες, βάσει καταλόγων που είχαν παραδοθεί στις δυνάμεις Κατοχής, και ακολούθησε μια διαδρομή κρατήσεων από το στρατόπεδο του Ναυπλίου στη Λάρισα και, τελικά, στο Χαϊδάρι, πριν συμπεριληφθεί στους 200 της Πρωτομαγιάς 1944. Η οικογενειακή τραγωδία, κατά το ίδιο δημοσίευμα, δεν σταμάτησε με την εκτέλεσή του: η μητέρα του υπέστη εγκεφαλικό και πέθανε σαράντα ημέρες αργότερα, ενώ ο αδελφός του, Δημήτρης Παπαδήμας, γνωστός εκδότης και αντιστασιακός, είχε επίσης βρεθεί αντιμέτωπος με το ενδεχόμενο εκτέλεσης στην Καισαριανή και, μεταπολεμικά, εξορίστηκε στη Μακρόνησο.
Σε άλλη φωτογραφία, πιθανολογείται ότι απεικονίζεται ο Ηλίας Ρίζος του Δημητρίου, ένας νεαρός άνδρας που φαίνεται να χαμογελά ελαφρά. Εργαζόταν σε μικρή βιοτεχνία παραγωγής ζυμαρικών και αρτοσκευασμάτων στη Λαμία, στην περιοχή του Αγίου Λουκά (Κλαραίικα). Μετά την είσοδο των ιταλικών δυνάμεων στην πόλη, συνελήφθη από Έλληνες συνεργάτες και παραδόθηκε στους κατακτητές, κρατήθηκε στις φυλακές Λαμίας και στη συνέχεια μεταφέρθηκε στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου, πριν καταλήξει ανάμεσα στους 200. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, αντιστασιακή δράση είχαν και τα αδέλφια του, Αποστόλης και Βασιλική, με αναφορά και σε δεσμούς με το ΚΚΕ.
Παράλληλα, κατά το 902.gr, οι φωτογραφίες ενδέχεται να αποτυπώνουν και δύο ακόμη πρόσωπα: τον Θρασύβουλο Καλαφατάκη και τον Δημήτρη Παπαδόπουλο. Ο Θρασύβουλος Καλαφατάκης, 30 ετών, καταγόταν από τον Πλατανιά Χανίων (γενν. 1914), ήταν γεωργός και γαλακτοκόμος, παντρεμένος και πατέρας δύο παιδιών. Σύμφωνα με τα βιογραφικά στοιχεία που έχουν καταγραφεί, οργανώθηκε από νωρίς στο ΚΚΕ, διώχθηκε κατά τη δικτατορία Μεταξά, συνελήφθη το 1939 και πέρασε από φυλακές και τόπους κράτησης (Χανιά, Αβέρωφ, Ακροναυπλία, ιταλικό στρατόπεδο Λάρισας) πριν μεταφερθεί στο Χαϊδάρι. Αναφέρεται ακόμη ότι στο στρατόπεδο φρόντιζε ως μάγειρας νεότερους κρατούμενους, ενώ προς τιμήν του έχει δοθεί το όνομά του σε δρόμο στην περιοχή του Αγίου Λουκά στα Χανιά.
Ο Δημήτρης Παπαδόπουλος, ποντιακής καταγωγής, περιγράφεται ως από τους παλαιότερους αγωνιστές του κλάδου των οικοδόμων, με έντονη συνδικαλιστική δράση ήδη από την εγκατάστασή του στην Ελλάδα ως πρόσφυγας (1922–1924). Διετέλεσε, μεταξύ άλλων, γενικός γραμματέας της Ομοσπονδίας Οικοδόμων, με επανειλημμένες διώξεις, φυλακίσεις και εξορίες για τη δράση του. Συνελήφθη το 1936 από τη δικτατορία της 4ης Αυγούστου, οδηγήθηκε σε εξορία και στην Ακροναυπλία, και το 1941 παραδόθηκε στους Γερμανούς, μεταφέρθηκε στο Χαϊδάρι και εκτελέστηκε την 1η Μαΐου 1944 μαζί με τους υπόλοιπους 200.
Στη Βουλή θα αποδοθούν οι φωτογραφίες
Υπενθυμίζεται ότι νωρίτερα, σήμερα (16.02.2026) ο Πρόεδρος της Βουλής Νικήτας Κακλαμάνης επικοινώνησε τηλεφωνικά με την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, κατά την οποία συμφώνησαν ότι εφόσον αποκτήσουμε τις φωτογραφίες με τους 200 εκτελεσθέντες της Καισαριανής αν αποδειχθεί η γνησιότητά τους αυτές θα δοθούν στη Βουλή των Ελλήνων. Αποφασίστηκε επίσης εφόσον γίνονται κινήσεις από το υπουργείο Πολιτισμού να μην κινηθεί και η Βουλή, αλλά ο Νικήτας Κακλαμάνης δήλωσε στην Λίνα Μενδώνη ότι παραμένει στη διάθεσή της για οποιαδήποτε βοήθεια χρειαστεί.
Για το ζήτημα των φωτογραφιών που φέρονται να απεικονίζουν τους 200 εκτελεσθέντες της Καισαριανής τοποθετήθηκε και ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης, κατά την ενημέρωση των πολιτικών συντακτών το πρωί της Δευτέρας (16.02.2026). Ο κ. Μαρινάκης επεσήμανε ότι πρέπει να αποκτηθούν από το ελληνικό κράτος, εφόσον αποδειχθεί η γνησιότητά τους. Όπως είπε, το υπουργείο Πολιτισμού έχει ήδη δρομολογήσει τις διαδικασίες για την απόκτησή τους, υπό την προϋπόθεση ότι θα επιβεβαιωθεί πως πρόκειται για αυθεντικό υλικό.
«Διέκοψα τη δημοπρασία» λέει ο Βέλγος συλλέκτης
Ο Βέλγος που είχε στην κατοχή του τις φωτογραφίες, ο ιδιοκτήτης της ιστοσελίδας Crain’s Militaria, που έβγαλε προς δημοπρασία τις φωτογραφίες στο ebay μίλησε στην «Εφημερίδα των Συντακτών» και στην «Καθημερινή» λέγοντας πως: «Σήμερα το πρωί, αποφάσισα προσωπικά να διακόψω τις δημοπρασίες στο eBay σχετικά με τις φωτογραφίες της Καισαριανής.
Κατανοώ πλήρως ότι αυτές οι φωτογραφίες είναι ιδιαίτερα ευαίσθητης ιστορικής φύσεως και σοκαρίστηκα βαθιά από τον βανδαλισμό του μνημείου χθες στην Καισαριανή. Γνωρίζω ότι τα συναισθήματα που προκαλεί η υπόθεση μπορεί να είναι έντονα και λυπούμαι επίσης που το ζήτημα πολιτικοποείται.
Από τη στιγμή που η υπόθεση έλαβε διαστάσεις στα ελληνικά ΜΜΕ χθες, έχουν επικοινωνήσει μαζί μου πάρα πολλοί ιδιώτες συλλέκτες, εκφράζοντας έντονο ενδιαφέρον για την αγορά των φωτογραφιών. Παρότι εκτιμώ το ενδιαφέρον, θέλω να καταστήσω σαφές ότι δεν έχει υπάρξει καμία απόφαση έως τώρα για πώλησή τους. Παραμένω ανοικτός σε έναν εποικοδομητικό διάλογο με τις αρμόδιες ελληνικές Αρχές σχετικά με το μέλλον αυτού του υλικού.
Παράλληλα, ζητώ με σεβασμό η νομική κυριότητα των φωτογραφιών από εμένα να αναγνωριστεί και να μεταχειριστεί με τον ανάλογο σεβασμό. Ήδη έχουν διαμοιραστεί ευρέως επεξεργασμένες φωτογραφίες, στις οποίες έχουν αφαιρεθεί τα διακριτικά της προστασίας των δικαιωμάτων μου, ακόμη και παραμορφώνοντας κάποια πρόσωπα των θυμάτων, προκαλώντας έτσι συζητήσεις σχετικά με τη γνησιότητα των φωτογραφιών».
Πηγή
