Αρχαιολόγοι εντόπισαν ένα αντίγραφο της «Ιλιάδας» του Ομήρου σε πάπυρο μέσα στο στομάχι μιας μούμιας από την Αίγυπτο, σηματοδοτώντας την πρώτη φορά που ένα ελληνικό λογοτεχνικό κείμενο εντοπίζεται «σε διαδικασία συντήρησης».
Η ανακάλυψη έχει μεγάλες επιπτώσεις στη γνώση μας για τις ταφικές πρακτικές και τη θρησκευτική ζωή στην αρχαία Αίγυπτο. Το κομμάτι παπύρου ανακαλύφθηκε στην κοιλιά μιας μούμιας που είχε ταφεί σε έναν τάφο της ρωμαϊκής εποχής στην Οξύρρυγχο πριν από περίπου 1.600 χρόνια.
Η Οξύρρυγχος, γνωστή κατά τη φαραωνική εποχή ως Περ-Μεντζέντ, ήταν μία από τις σημαντικότερες πόλεις της ελληνορωμαϊκής Αιγύπτου. Τα ερείπιά της βρίσκονται στη σημερινή πόλη Αλ-Μπαχνάσα, περίπου 190 χλμ. νότια του Καΐρου, δίπλα στον παραπόταμο του Νείλου γνωστό ως Μπαχρ Γιουσέφ.
Ερευνητές από το Ινστιτούτο Μελετών της Αρχαίας Εγγύς Ανατολής του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης ανακάλυψαν τη μούμια κατά τη διάρκεια πρόσφατης ανασκαφικής εκστρατείας που πραγματοποιήθηκε μεταξύ Νοεμβρίου και Δεκεμβρίου του 2025.
Διαπίστωσαν ότι η μούμια παρουσίαζε ένα ασυνήθιστο στοιχείο, έναν πάπυρο τοποθετημένο στην κοιλιά ως μέρος του τελετουργικού της ταρίχευσης.
Σε αιγυπτιακές μούμιες αυτής της περιόδου έχουν βρεθεί στο παρελθόν πάπυροι γραμμένοι στα ελληνικά, αλλά όλοι περιείχαν κείμενα με μαγικό ή τελετουργικό περιεχόμενο. Η ανακάλυψη του παπύρου σηματοδοτεί την πρώτη φορά που ένα ελληνικό λογοτεχνικό κείμενο έχει βρεθεί σε περιβάλλον ταρίχευσης, σημειώνουν οι ερευνητές. Το κείμενο της «Ιλιάδας» που εντοπίστηκε στην πρόσφατη ανασκαφή ανήκει στον κατάλογο του Β΄ βιβλίου του επικού ποιήματος, σύμφωνα με τους ερευνητές.
Περιλαμβάνει ένα διάσημο απόσπασμα που απαριθμεί τις ελληνικές δυνάμεις που συγκεντρώνονταν μπροστά στην Τροία. Οι ερευνητές δήλωσαν ότι δεν είναι σίγουροι για το λόγο που επιλέχθηκε αυτό το συγκεκριμένο ελληνικό κείμενο για τη διαδικασία της μουμιοποίησης. Η μουμιοποίηση της ρωμαϊκής εποχής στην Οξύρρυγχο συνδύαζε παραδοσιακά αιγυπτιακά, ελληνικά και ρωμαϊκά έθιμα.
Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι ιερείς της εποχής εστίαζαν στη συντήρηση των σωμάτων για πάνω από 40 ημέρες, χρησιμοποιώντας άλας νάτρου για την αφυδάτωσή τους και τυλίγοντάς τα σε λινό. Αντί να χρησιμοποιούν παραδοσιακά αγγεία για τη συντήρηση των οργάνων, προτιμούσαν να γεμίζουν το σώμα με συντηρητικά υλικά μαζί με πάπυρους που περιείχαν ελληνική λογοτεχνία, σφραγισμένους με πηλό μέσα στο στήθος ή την πυελική κοιλότητα.
«Δεν είναι η πρώτη φορά που βρίσκουμε ελληνικούς πάπυρους, δεμένους σε δέματα, σφραγισμένους και ενσωματωμένους στη διαδικασία της μουμιοποίησης, αλλά μέχρι τώρα το περιεχόμενό τους ήταν κυρίως μαγικό», δήλωσε ο Ignasi-Xavier Adiego, καθηγητής στο Τμήμα Κλασικών, Ρομανικών και Σημιτικών Γλωσσών.
«Επιπλέον, αξίζει να σημειωθεί ότι από τα τέλη του 19ου αιώνα έχει ανακαλυφθεί ένας τεράστιος αριθμός παπύρων στην Οξυρύνχο, συμπεριλαμβανομένων ελληνικών λογοτεχνικών κειμένων μεγάλης σημασίας, αλλά η πραγματική καινοτομία είναι η εύρεση ενός λογοτεχνικού παπύρου σε ταφικό πλαίσιο».
Μέχρι στιγμής, οι ανασκαφές στην Οξύρυγχο έχουν αποκαλύψει τρεις ασβεστολιθικούς θαλάμους που περιέχουν μούμιες της ρωμαϊκής εποχής και διακοσμημένες ξύλινες σαρκοφάγους. Προηγούμενες ανασκαφικές εκστρατείες στην αρχαία πόλη οδήγησαν στην ανακάλυψη 52 μούμιων της πτολεμαϊκής εποχής, από τις οποίες περισσότερες από δώδεκα είχαν «χρυσές γλώσσες», σύμβολο της προετοιμασίας για τη μετά θάνατον ζωή.
Πηγή
