Η Βασιλική Ακαδημία της Σουηδίας βράβευσε με Νόμπελ Χημείας στους Henri B. Kagan και Kenso Soai, όπως ανακοίνωσε η Βασιλική Σουηδική Ακαδημία Επιστημών.
Ο Ανρί Καγκάν είναι Γάλλος υπήκοος και ο Κένσο Σοάι, Ιάπωνας. Οι δύο επιστήμονες τιμώνται με το Νόμπελ Χημείας «για την ανακάλυψη των μη γραμμικών επιδράσεων και της αυτοκατάλυσης στην ασύμμετρη οργανική σύνθεση».
Η διάκριση αφορά στην έρευνα των δύο επιστημόνων πάνω στην ασύμμετρη οργανική σύνθεση και ειδικότερα σε φαινόμενα κατά τα οποία μια χημική αντίδραση μπορεί να παρουσιάζει μη γραμμική συμπεριφορά και να ενισχύει την ίδια της την πορεία μέσω της αυτοκατάλυσης.
Η ασύμμετρη σύνθεση αποτελεί σημαντικό πεδίο της οργανικής χημείας, καθώς αφορά στην παραγωγή μορίων με συγκεκριμένη τρισδιάστατη διάταξη. Η δυνατότητα ελέγχου της διάταξης αυτής είναι ιδιαίτερα σημαντική στη χημεία σύνθεσης.
Το μυστήριο της ομοχειρικότητας
Οι δύο επιστήμονες έλυσαν ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια της οργανικής χημείας και συγκεκριμένα απάντησαν στην ερώτηση: πώς μπορεί να προκύψει αυθόρμητα η ομοχειρικότητα, δηλαδή η επικράτηση μίας από δύο κατοπτρικές μορφές ενός μορίου.
Ορισμένα μόρια, μεταξύ των οποίων και τα αμινοξέα, υπάρχουν σε δύο μορφές που είναι κατοπτρικά είδωλα η μία της άλλης. Ωστόσο, στους ζωντανούς οργανισμούς εμφανίζεται μόνο η μία από αυτές τις δύο μορφές. Η συγκεκριμένη ιδιότητα αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της χημείας της ζωής.
Μάλιστα, η ομοχειρικότητα πήρε το όνομά της από τις ελληνικές λέξεις για το «ίδιο» και το «χέρι», καθώς οι δύο μορφές ενός μορίου μοιάζουν μεταξύ τους όπως το δεξί και το αριστερό χέρι.
Όταν οι χημικοί πραγματοποιούσαν αντιδράσεις που μπορούσαν να δημιουργήσουν τις δύο κατοπτρικές μορφές ενός μορίου, συνήθως προέκυπταν ίσες ποσότητες και των δύο.
Το ζήτημα είχε ιδιαίτερη σημασία και για την ανάπτυξη φαρμάκων, καθώς οι δύο κατοπτρικές μορφές ενός μορίου μπορεί να έχουν διαφορετική δράση όταν αλληλεπιδρούν με έναν ζωντανό οργανισμό.
Το Νόμπελ Χημείας 2026 αναγνωρίζει τις ανακαλύψεις που επέτρεψαν στους χημικούς να κατευθύνουν τέτοιες αντιδράσεις προς τον σχηματισμό μίας συγκεκριμένης κατοπτρικής μορφής.
Ο Ανρί Καγκάν και το μακρινό 1986
Το πρώτο αποφασιστικό βήμα έγινε το 1986, όταν ο Henri Kagan ανακάλυψε έναν νέο τρόπο χειρισμού χημικών αντιδράσεων. Η μέθοδος αυτή του επέτρεψε να δημιουργήσει πολύ μεγαλύτερη περίσσεια της μίας κατοπτρικής μορφής από εκείνη που θεωρούνταν μέχρι τότε εφικτή.
Σύμφωνα με την Επιτροπή Νόμπελ, η ανακάλυψη αυτή αποτέλεσε το πρώτο σημαντικό βήμα προς την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο θα μπορούσε να προκύψει η ομοχειρικότητα.
Το επόμενο βήμα από τον Κένσο Σοάι
Ο Kenso Soai προχώρησε περαιτέρω την έρευνα. Το 1995 δημοσίευσε μια εργασία στην οποία περιέγραφε τον σχεδιασμό της πρώτης χημικής αντίδρασης που είχε τη δυνατότητα να οδηγήσει σε ομοχειρικότητα.
Το 2003 κατάφερε τελικά να παρουσιάσει μια αντίδραση στην οποία σχηματιζόταν μόνο μία από τις δύο πιθανές κατοπτρικές μορφές. Όπως αναφέρει η Επιτροπή Νόμπελ, πέρα από τη φύση και τη ζωή την ίδια, κανείς δεν είχε προηγουμένως επιτύχει κάτι αντίστοιχο.
Οι ανακαλύψεις των δύο επιστημόνων θεωρούνται σημαντικές για τους χημικούς που σχεδιάζουν αντιδράσεις για την παρασκευή φαρμακευτικών προϊόντων.
Ο Henri B. Kagan, γεννημένος το 1930 στο Boulogne-Billancourt της Γαλλίας, έλαβε το διδακτορικό του το 1960 από το Collège de France και είναι ομότιμος καθηγητής του τότε Université Paris-Sud.
Ο Kenso Soai, γεννημένος το 1950 στη Χιροσίμα της Ιαπωνίας, έλαβε το διδακτορικό του το 1979 από το Πανεπιστήμιο του Τόκιο και είναι ομότιμος καθηγητής στο Tokyo University of Science.
Το 2025 είχε δοθεί Νόμπελ Χημείας στους Σουσούμου Κιταγκάουα, Ρίτσαρντ Ρόμπσον και Όμαρ Γιάγκι για την ανάπτυξη των μεταλλοοργανικών πλαισίων.
