Την ανάγκη να αποκαταστήσει η Ευρωπαϊκή Ένωση τους διαύλους επικοινωνίας με τον Βλαντιμίρ Πούτιν και την Ρωσία, χωρίς να υποχωρήσει από τη στρατιωτική ενίσχυσή της και τη στήριξη προς την Ουκρανία, υπογραμμίζει ανάλυση των Financial Times με τίτλο «Europe needs to talk to Russia».
Το βασικό επιχείρημα της ανάλυσης των Financial Times είναι ότι η αυξανόμενη ένταση ανάμεσα σε Ρωσία και Ευρωπαϊκή Ένωση, σε συνδυασμό με την αποδυνάμωση των συμφωνιών και των μηχανισμών ελέγχου των εξοπλισμών, δημιουργεί ένα ιδιαίτερα επικίνδυνο περιβάλλον για την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Ο κίνδυνος δεν περιορίζεται στο ενδεχόμενο μιας εσκεμμένης στρατιωτικής επίθεσης. Μια λανθασμένη εκτίμηση, ένα στρατιωτικό ατύχημα ή η παρερμηνεία μιας κίνησης της άλλης πλευράς θα μπορούσαν να πυροδοτήσουν μια ανεξέλεγκτη κλιμάκωση, ακόμη και χωρίς καμία από τις δύο πλευρές να επιδιώκει έναν γενικευμένο πόλεμο.
Σύμφωνα με την προσέγγιση των Financial Times, η Ευρώπη κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση ενισχύοντας τις αμυντικές της δυνατότητες, αυξάνοντας τις στρατιωτικές δαπάνες και λαμβάνοντας μέτρα απέναντι στις υβριδικές απειλές της Ρωσίας.
Ωστόσο, η στρατιωτική αποτροπή δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στην απόκτηση νέων οπλικών συστημάτων και στην ανάπτυξη περισσότερων στρατιωτικών δυνάμεων.
Εξίσου σημαντική είναι η δυνατότητα κάθε πλευράς να κατανοεί τις προθέσεις της άλλης και να γνωρίζει ποια όρια δεν πρέπει να ξεπεραστούν. Ένα μέτρο που για τη μία πλευρά θεωρείται αμιγώς αμυντικό, μπορεί να εκληφθεί από την άλλη ως προετοιμασία επίθεσης.
Έτσι, η ενίσχυση των στρατιωτικών δυνάμεων, η ανάπτυξη νέων οπλικών συστημάτων και οι στρατιωτικές ασκήσεις κοντά σε περιοχές υψηλής έντασης μπορούν να τροφοδοτήσουν έναν φαύλο κύκλο καχυποψίας και αμοιβαίων αντιδράσεων.
Το μάθημα του 1983 και η απειλή πυρηνικής κλιμάκωσης
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο 1983, μία από τις πιο επικίνδυνες χρονιές του Ψυχρού Πολέμου, όταν οι ΗΠ και η Σοβιετική Ένωση βρέθηκαν αντιμέτωπες με σοβαρό κίνδυνο πυρηνικής αντιπαράθεσης.
Εκείνη την περίοδο, η ένταση μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων είχε φτάσει σε τέτοιο επίπεδο, ώστε στρατιωτικές ασκήσεις και κινήσεις μπορούσαν να εκληφθούν ως προετοιμασία πραγματικής επίθεσης.
Η ιστορική αυτή εμπειρία αποκτά ιδιαίτερη σημασία σήμερα, καθώς πολλοί από τους μηχανισμούς και τις συμφωνίες που είχαν δημιουργηθεί τις προηγούμενες δεκαετίες για τον περιορισμό των πυρηνικών κινδύνων έχουν αποδυναμωθεί ή πάψει να λειτουργούν.
Την ίδια στιγμή, οι διπλωματικές επαφές μεταξύ της Ρωσίας και των ευρωπαϊκών κρατών έχουν περιοριστεί σημαντικά. Η απουσία σταθερών διαύλων επικοινωνίας δεν δυσχεραίνει μόνο την επίτευξη συμφωνιών, αλλά ενδέχεται να καταστήσει πολύ δυσκολότερη και τη διαχείριση μιας αιφνίδιας κρίσης.
Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι μόνο η έλλειψη πολιτικής συνεννόησης. Είναι και η απουσία αποτελεσματικών μηχανισμών που θα μπορούσαν να αποτρέψουν μια σύγκρουση η οποία θα προέκυπτε από λανθασμένους υπολογισμούς.
Γιατί η Ευρώπη χρειάζεται διάλογο με τη Μόσχα
Η ανάλυση δεν προτείνει την εγκατάλειψη της Ουκρανίας ή την αποδοχή των ρωσικών απαιτήσεων για την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας. Αντιθέτως, παρουσιάζει την επικοινωνία με τη Μόσχα ως απαραίτητο συμπλήρωμα μιας ισχυρής και αξιόπιστης πολιτικής αποτροπής.
Η ευρωπαϊκή πλευρά θα πρέπει να είναι σε θέση να μεταφέρει με σαφήνεια τις θέσεις της, να εξηγεί πώς αντιλαμβάνεται την ασφάλειά της και να διατυπώνει τις ανησυχίες της για τις ρωσικές στρατιωτικές κινήσεις.
Ακόμη και αν οι συνομιλίες δεν οδηγήσουν άμεσα σε συμφωνίες ή ουσιαστικές υποχωρήσεις, μπορούν να περιορίσουν τον κίνδυνο παρανοήσεων και να δημιουργήσουν ένα στοιχειώδες πλαίσιο συνεννόησης σε περιόδους κρίσης.
Βεβαίως, η προσέγγιση αυτή αναγνωρίζει ότι ο διάλογος με τη Μόσχα έχει αποδειχθεί επανειλημμένα δύσκολος και συχνά αναποτελεσματικός. Οι θέσεις του Βλαντίμιρ Πούτιν, αλλά και τα ιστορικά και γεωπολιτικά επιχειρήματα που προβάλλει το Κρεμλίνο, εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικά εμπόδια στην εξεύρεση κοινού εδάφους. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι η επικοινωνία πρέπει να εγκαταλειφθεί, ιδιαίτερα όταν διακυβεύεται η αποτροπή μιας ευρύτερης στρατιωτικής σύγκρουσης.
Το πρόβλημα της ευρωπαϊκής εκπροσώπησης
Ένα ακόμη σημαντικό ζήτημα αφορά το ποιος θα μπορούσε να αναλάβει την εκπροσώπηση της Ευρώπης σε ενδεχόμενες συνομιλίες με τη Ρωσία. Η πολυδιάσπαση των ευρωπαϊκών θέσεων και η απουσία μιας απολύτως συνεκτικής διπλωματικής στρατηγικής δυσκολεύουν τη διαμόρφωση ξεκάθαρων μηνυμάτων προς τη Μόσχα.
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις καλούνται, επομένως, να συμφωνήσουν τόσο στους συνομιλητές όσο και στο πλαίσιο μέσα στο οποίο θα μπορούσαν να αναπτυχθούν διπλωματικές πρωτοβουλίες, χωρίς να διακυβευτεί η ενότητα της Ένωσης ή η υποστήριξη προς το Κίεβο.
Η ανάγκη αυτή γίνεται ακόμη πιο έντονη εξαιτίας της αβεβαιότητας γύρω από την αμερικανική πολιτική. Η μεταβλητότητα των μηνυμάτων από την Ουάσινγκτον καθιστά σημαντικότερη την ύπαρξη μιας αυτόνομης και συγκροτημένης ευρωπαϊκής στρατηγικής για την ασφάλεια και τη διαχείριση πιθανών κρίσεων.
Το παράδειγμα της Μάργκαρετ Θάτσερ
Ως χαρακτηριστικό ιστορικό παράδειγμα αναφέρεται η πρωτοβουλία της Μάργκαρετ Θάτσερ το 1983 να οργανώσει συζητήσεις με ειδικούς για τη Σοβιετική Ένωση. Σε μια περίοδο έντονης αντιπαράθεσης μεταξύ Ανατολής και Δύσης, η τότε Βρετανίδα πρωθυπουργός επιδίωξε να αποκτήσει βαθύτερη γνώση για τη σοβιετική ηγεσία, τις προθέσεις της και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόταν τις διεθνείς εξελίξεις.
Το παράδειγμα αναδεικνύει μια σημαντική διάκριση: η προσπάθεια κατανόησης ενός αντιπάλου δεν σημαίνει αποδοχή των θέσεών του ούτε εγκατάλειψη μιας σκληρής πολιτικής απέναντί του.
Αντιθέτως, η γνώση των προθέσεων και των αντιλήψεων της άλλης πλευράς μπορεί να συμβάλει στη λήψη αποτελεσματικότερων αποφάσεων και στην αποφυγή επικίνδυνων παρερμηνειών.
Το κεντρικό συμπέρασμα της ανάλυσης είναι ότι η Ευρώπη δεν χρειάζεται να επιλέξει ανάμεσα στη στρατιωτική ενίσχυση και τη διπλωματία. Η αμυντική ισχύς, η πολιτική ενότητα και η επικοινωνία με τη Μόσχα μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά, αποτελώντας βασικούς πυλώνες της ίδιας στρατηγικής.
Σε μια περίοδο βαθιάς αντιπαράθεσης μεταξύ Ρωσίας και Δύσης, η αποτροπή ενός πολέμου που θα μπορούσε να ξεκινήσει από ένα λάθος ή μια παρεξήγηση αποτελεί εξίσου σημαντική πρόκληση με την αντιμετώπιση μιας σκόπιμης στρατιωτικής επίθεσης.
Πηγή
