Ο παλιός νερόμυλος στα Καλύβια και η εκμετάλλευση το 1940 από την Εταιρεία «Λυσιμαχία»

Ο ΜΥΛΟΣ ΚΑΛΥΒΙΩΝ ΜΙΑ ΑΔΙΚΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΧΩΡΙΟ

ΚΑΛΥΒΙΑ, (του ανταποκριτοῦ μας) 

Απὸ δύο περίπου ἐτῶν ἀπασχολεῖ τοὺς κατοίκους τῆς Κοινότητός μας ένα σπουδαῖον ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐδημιουργήθη ἀδίκως καὶ τὸ ὁποῖον ἔχει ὡς συνέπειαν την ταλαιπωρίαν ὅλων τῶν συγχωριανών μας. Κατὰ τὸ 1938 ο συνεταιρισμός Ακτημόνων Καλυβίων, ενοικίασε τὸν εἰς αὐτὸν ἀνήκοντα υδρόμυλον πρὸς τήν εταιρείαν «Λυσιμαχία» μὲ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ διαττηρῇ τοῦτον ἐν λειτουργία διότι ἦτο ὁ μόνος μύλος τῆς περιφερείας μας εἰς τὸν ὁποῖον ἀλεθαν τα γενήματά των οἱ Καλύβιῶται.

Η εταιρεία όμως «Λυσιμαχία» μόλις επέρασεν ένας μῆνας, ἐσταμάτησε την λειτουργείαν τοῦ ως άνω υδρομύλου καὶ ἔκαμεν ἐγκατάστασιν πετρελαιοκινήτου μύλου ἐντὸς τοῦ χωριοῦ.  ̓Αλλὰ καὶ αὐτὸς ἐλειτούργησεν περίπου δύο μήνες καὶ καττόπιν ἐσταμάτησεν διὰ παντὸς καὶ δὲν ἐλειτούργησεν πλέον ἀπὸ τότε.

Δεν γνωρίζομεν διά ποίους λόγους ή εταιρεία εφέρθη κατά τὸν τρόπον αὐτόν, ἀλλὰ ἐκεῖνο ποὺ βλέπομεν εἶναι ὅτι για να αλέσῃ κανείς ένα φόρτωμα σιτάρι ή καλαμπόκι, πρέπει να κάμει πορείαν δύο ὡρῶν διὰ νὰ εύρη τὸν πλησιέστερον πρὸς τὸ χωριό μας μύλον καὶ αὐτό σημαίνει μεγάλην ταλαιπωρίαν διὰ τοὺς συγχωριανούς μας, ιδίως τώρα τον χειμῶνα ποὺ οἱ δρόμοι οι γύρω ἀπὸ τὸ χωριό μας εἶναι ἀποκλεισμένοι ἀπὸ τὰ νερὰ καὶ τὶς λάσπες.

Τώρα τελευταία έπληροφορήθημεν ὅτι ἡ ἑταιρεία κατόπιν ἐνεργειῶν της ἀπηλλοτρίωσε τὸν ὑδρόμυλον του συνεταιρισμοῦ καὶ ἔτσι προμηνύεται να μείνωμεν πολλά χρόνια χωρίς μύλον εἰς τὸ χωριό μας καὶ νὰ ταλαιπωρούμεθα, διότι δὲν υπἀρχουν εδώ κεφαλαιούχοι να εγκαταστήσουν νέον μύλον καὶ νὰ ἐξυπηρετήσουν οὕτω τὸ χωριό μας.

Θὰ ἔπρεπε λοιπόν ο διευθυντής τῆς ἑταιρείας «Λυσιμαχία» νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα αυτὸ προσεκτικώτερα καὶ νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν λειτουργίαν τοῦ ἐντὸς του χωρίου μας εγκατεστημένου μύλου, μὲ τὴν βεβαιότητα ότι οι κάτοικοι της κοινότητός μας θα τὸν εὐγνωμονοῦν, διότι θὰ τοὺς απαλλάξῃ ἀπὸ μεγάλην ταλαιπωρίαν. Κ. Μ.»

Να σημειώσουμε ότι, το 1925 αποφασίστηκε από το Υπουργείο Γεωργίας η αποστράγγιση της παραλίμνιας ζώνης της Λυσιμαχίας. προκειμένου να δημιουργηθούν πολλά γόνιμα χωράφια (25.000 περίπου στρέμματα) που αποφασίστηκε να δοθούν σε ακτήμονες και μικροκληρούχους της ευρύτερης περιοχής. Η εκχέρσωση και η αποστράγγιση αυτής της παραλίμνιας ζώνης ανατέθηκε με το Ν.Δ /13-9-1925, που τροποιήθηκε με το Ν. 3640/1927, στους επιχειρηματίες Ζαλοκώστα και Βέιλ οι οποίοι ίδρυσαν την εταιρεία με την επωνυμία «Λυσιμαχία». Η εταιρεία εκμεταλλεύτηκε τις τεράστιες ποσότητες ξυλείας που έβγαιναν με την εκχέρσωση του βαλτωμένου λόγγου για να σταματήσει το έργο της εκχέρσωσης στα 1940.

Η ιστορία του νερόμυλου στα Καλύβια

Όπως αναφέρει  στο βιβλίο του ο Γιάννης Διονυσάτος, αρχικά ο νερόμυλος ήταν ιδιωτικός, ανήκοντας σε μια μεγάλη αγροτική εκμετάλλευση, στο λεγόμενο «τσιφλίκι Παπαφώτη» και ήταν τμήμα ενός ευρύτερου αγροτικού συγκροτήματος που περιελάμβανε ακόμη και ξωκλήσι (Αη Θανάση).

Το τσιφλίκι αυτό μαζί με άλλα της περιοχής απαλλοτριώθηκαν κατά το έτος 1933 και διανεμήθηκαν με παραχώρηση τίτλων κτήσεως μεταπολεμικά σε άκληρους – ακτήμονες αγρότες. Κοντά στο μύλο δημιουργήθηκε ο οικισμός «Πιπινέρι» που η ύπαρξή του βεβαιώνεται από τη δεκαετία του ’30 για να διαλυθεί την δεκαετία του ’50 οπότε και μεταφέρθηκε το σύνολο του πληθυσμού στο χωριό.

… Ο «Μύλος του Παπαφώτη» λοιπόν, περιλαμβάνονταν στην απαλλοτριωθείσα έκταση του τσιφλικιού του. Στα χρόνια που ακολούθησαν της απαλλοτρίωσης, δηλαδή από το έτος 1933 μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του ’60 λειτούργησε ως κοινοτικός νερόμυλος. Ο νερόμυλος αυτός νοικιάζονταν από την Κοινότητα Καλυβίων με πλειοδοτικό διαγωνισμό.

Ήταν πετρόκτιστος με ξύλινη κεκλιμένη, δίρριχτη στέγη και είχε εμβαδόν 70 περίπου τ.μ. Ο νερόμυλος αυτός άλεθε καλαμπόκι και στάρι, βασικά δημητριακά προιόντα που καλλιεργούσαν οι χωριανοί από παλιότερες εποχές καθώς η εύφορη καλυβιώτικη πεδιάδα ήταν και παραμένει να είναι από τις πλέον παραγωγικές περιοχές σε απόδοση στις καλλιέργειες των δημητριακών. 

Οι νερόμυλοι χρησιμοποιήθηκαν κυρίως ως αλεστικοί, για την παραγωγή αλευριού. Στα χρόνια της κατοχής έπαιξε σημαντικό ρόλο για την εξασφάλιση του ψωμιού των κατοίκων της ευρύτερης περιοχής του κάμπου του Αγρινίου λειτουργώντας υπερωριακά για να καλύψει τις αυξημένες ανάγκες. Μυλωνάς, σ’ εκείνα τα μαύρα χρόνια του ελληνισμού, ήταν ο αείμνηστος Θύμιος Αναστασίου (Πρόκος).

Ο νερόμυλος αυτός σταμάτησε την λειτουργία του  το έτος 1962  όταν άρχισαν τα έργα κατασκευής του πρώτου φράγματος των Κρεμαστών του Αχελώου ποταμού, οπότε κόπηκαν τα νερά που αποτελούσαν από παλιά την κινητήρια δύναμη λειτουργίας του. Ήδη, από το έτος 1952, είχε αρχίσει να λειτουργεί ο πρώτος νερόμυλος του Ριγανιώτη μυλωνά, Γρηγόρη Γραμμένου.

Πηγές:

– Παραχώρηση αρχείου Εφημερίδας “ΔΥΤΙΚΗ ΕΛΛΑΣ”, ημερομηνία φύλλου 27 Οκτωβρίου 1940, από την Γίτσα Πανταζή – Ναστούλη.

– Αντλήθηκαν στοιχεία από το βιβλίο του Ιωάννη Γρ. Διονυσάτου: ΚΑΛΥΒΙΑ – Ιχνηλατώντας τον «Καναδά» (Αγρίνιο, 2003)