Τρεις μήνες μετά την κοινή στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν, η Μέση Ανατολή εξακολουθεί να βρίσκεται σε κατάσταση υψηλής έντασης, χωρίς ορατή προοπτική αποκλιμάκωσης.
Σύμφωνα με την ανάλυση του Reuters ο αποκλεισμός των ΗΠΑ και ο έλεγχος που ασκεί το Ιράν στα Στενά του Ορμούζ έχουν διαμορφώσει μια εξαιρετικά εύθραυστη ισορροπία, την ώρα που καμία από τις δύο πλευρές δεν εμφανίζεται διατεθειμένη να κάνει ουσιαστικές υποχωρήσεις.
Διπλωματικοί κύκλοι και στρατηγικοί αναλυτές εκφράζουν έντονη ανησυχία ότι η κρίση μπορεί ανά πάσα στιγμή να ξεφύγει από τον έλεγχο, όχι απαραίτητα λόγω μιας συνειδητής επιλογής πολέμου, αλλά εξαιτίας ενός λανθασμένου υπολογισμού είτε από την Ουάσινγκτον είτε από την Τεχεράνη.
Το βασικό ερώτημα πλέον δεν είναι αν μπορεί να επιτευχθεί συμφωνία στο άμεσο μέλλον, αλλά για πόσο ακόμη μπορεί να διατηρηθεί αυτή η κατάσταση χωρίς νέα στρατιωτική ανάφλεξη.
Την ίδια στιγμή, σε ΗΠΑ και Ισραήλ ενισχύονται οι φωνές που ζητούν νέα στρατιωτικά πλήγματα κατά του Ιράν.
Θεωρώντας ότι η περαιτέρω πίεση θα μπορούσε να αποδυναμώσει τη διαπραγματευτική θέση της Τεχεράνης και να την αναγκάσει να επιστρέψει στο τραπέζι των συνομιλιών με πιο συμβιβαστική στάση.
Ωστόσο, αρκετοί αναλυτές αμφισβητούν έντονα αυτή τη στρατηγική.
«Το Ιράν δεν έχει υποκύψει»
Ο Ντάνι Σιτρινόβιτς, ανώτερος ερευνητής για το Ιράν στο Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας του Ισραήλ και πρώην επικεφαλής του ιρανικού τμήματος των ισραηλινών στρατιωτικών πληροφοριών, εκτιμά ότι η πολιτική της συνεχούς πίεσης έχει ήδη αποτύχει.
«Έχουμε ήδη δοκιμάσει επανειλημμένα αυτή τη θεωρία και το Ιράν δεν υπέκυψε», σημείωσε χαρακτηριστικά, προειδοποιώντας ότι η περιοχή έχει πλέον εισέλθει σε έναν παρατεταμένο πόλεμο φθοράς, όπου η πιθανότητα νέας αμερικανοϊσραηλινής επίθεσης αυξάνεται καθημερινά.
Σύμφωνα με Ιρανούς αξιωματούχους που μίλησαν στο Reuters, το πυραυλικό πρόγραμμα της χώρας, οι πυρηνικές δυνατότητες και ο έλεγχος του Στενού του Ορμούζ δεν αποτελούν απλώς διαπραγματευτικά χαρτιά, αλλά θεμελιώδεις πυλώνες επιβίωσης της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Όπως υποστηρίζουν, οποιαδήποτε εγκατάλειψη αυτών των στρατηγικών εργαλείων δεν θα ισοδυναμούσε με συμβιβασμό, αλλά με πλήρη παράδοση.
Παρά τις έμμεσες συνομιλίες που διεξάγονται μέσω πακιστανικής διαμεσολάβησης, ουσιαστική πρόοδος δεν έχει σημειωθεί, καθώς οι απαιτήσεις των δύο πλευρών παραμένουν εξαιρετικά δύσκολο να γεφυρωθούν.
Οι απαιτήσεις των ΗΠΑ και τα «όχι» της Τεχεράνης
Οι ΗΠΑ απαιτούν από το Ιράν να αναστείλει τον εμπλουτισμό ουρανίου για διάστημα 20 ετών και να μεταφέρει τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου στις ΗΠΑ.
Από την πλευρά της, η Τεχεράνη ζητά τον τερματισμό των επιθέσεων, εγγυήσεις ασφαλείας, πολεμικές αποζημιώσεις και αναγνώριση της κυριαρχίας της στα Στενά του Ορμούζ — όρους που η Ουάσινγκτον απορρίπτει κατηγορηματικά.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, έχει προειδοποιήσει ότι «ο χρόνος τελειώνει» για την Τεχεράνη, ξεκαθαρίζοντας ότι αν δεν υπάρξει συμφωνία, το Ιράν θα βρεθεί αντιμέτωπο με «πολύ δύσκολες συνέπειες».
Ο Αλί Βαέζ από το International Crisis Group εκτιμά ότι καμία από τις δύο πλευρές δεν είναι έτοιμη να προχωρήσει στις επώδυνες παραχωρήσεις που απαιτούνται για μια συμφωνία, καθώς τόσο η Ουάσινγκτον όσο και η Τεχεράνη θεωρούν ότι ο χρόνος λειτουργεί υπέρ τους.
Στο προσκήνιο στα Στενά του Ορμούζ
Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκεται το Στενό του Ορμούζ, μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς στον κόσμο. Πριν από τη σύγκρουση, περίπου το 25% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και το 20% του υγροποιημένου φυσικού αερίου περνούσαν από το συγκεκριμένο πέρασμα.
Η σχεδόν πλήρης διακοπή της ναυσιπλοΐας στην περιοχή προκαλεί ήδη σοβαρές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία, ενισχύοντας τις πιέσεις στις αγορές ενέργειας και στις διεθνείς αλυσίδες εφοδιασμού.
Ο πρώην αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ Άλαν Έιρ θεωρεί ότι η προοπτική μιας συνολικής συμφωνίας απομακρύνεται ολοένα και περισσότερο, υποστηρίζοντας ότι ο Τραμπ δεν αναζητά απλώς μια διπλωματική νίκη, αλλά μια στρατηγική και πολιτική ταπείνωση του Ιράν.
Παρά τη σκληρή ρητορική της ιρανικής ηγεσίας, πηγές κοντά στο καθεστώς παραδέχονται ότι η Τεχεράνη δεν επιθυμεί μια παρατεταμένη κατάσταση «ούτε πολέμου ούτε ειρήνης», καθώς η οικονομική κρίση βαθαίνει, ο πληθωρισμός αυξάνεται και η ανεργία επιδεινώνεται.
Οι επιδιώξεις και οι υποχωρήσεις της Τεχεράνης
Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, το Ιράν επιδιώκει μια προσωρινή συμφωνία που θα επέτρεπε το άνοιγμα των Στενών υπό ιρανική επιτήρηση, με αντάλλαγμα την άρση του αμερικανικού αποκλεισμού, αφήνοντας τα πιο δύσκολα ζητήματα — όπως το πυρηνικό πρόγραμμα και οι κυρώσεις — για μεταγενέστερο στάδιο διαπραγματεύσεων.
Η Τεχεράνη εμφανίζεται επίσης διατεθειμένη να περιορίσει ή να μεταφέρει μέρος των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου, κατά προτίμηση στη Ρωσία, ώστε να μπορεί να τα ανακτήσει σε περίπτωση που οι ΗΠΑ παραβιάσουν μια μελλοντική συμφωνία. Ωστόσο, μέχρι στιγμής η Ουάσινγκτον απορρίπτει αυτή την πρόταση.
Αναλυτές εκτιμούν ότι η κρίση στο Στενό του Ορμούζ δύσκολα μπορεί να επιλυθεί στρατιωτικά χωρίς τεράστιο κόστος για τις ΗΠΑ. Ο Άαρον Ντέιβιντ Μίλερ, πρώην Αμερικανός διαπραγματευτής στη Μέση Ανατολή, θεωρεί ότι η διαχείριση της κρίσης θα αποτελέσει καθοριστική δοκιμασία για την εξωτερική πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ.
Από την πλευρά του, ο Αλί Βαέζ υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει ρεαλιστική στρατιωτική λύση για τον έλεγχο των Στενών χωρίς μακροχρόνια και εξαιρετικά δαπανηρή αμερικανική στρατιωτική παρουσία στο ιρανικό έδαφος, γεγονός που καθιστά τη διπλωματία τη μοναδική βιώσιμη επιλογή.
«Δεν ανατρέψαμε το καθεστώς»
Παρά τα επιχειρησιακά κέρδη των αμερικανοϊσραηλινών επιθέσεων, αρκετοί αναλυτές τονίζουν ότι δεν επιτεύχθηκε στρατηγικό πλήγμα ικανό να αλλάξει ουσιαστικά τη στάση της Τεχεράνης.
«Δεν ανατρέψαμε το καθεστώς. Αντίθετα, έχουμε απέναντί μας ένα πιο ριζοσπαστικοποιημένο Ιράν, το οποίο εξακολουθεί να διαθέτει πυραυλικές δυνατότητες και εμπλουτισμένο ουράνιο», υπογράμμισε ο Σιτρινόβιτς.
Όπως προειδοποιεί, η υποτίμηση της αντοχής του ιρανικού καθεστώτος ενδέχεται να οδηγήσει την Ουάσινγκτον σε μια νέα και ακόμη πιο επικίνδυνη σύγκρουση, βασισμένη στην εσφαλμένη εκτίμηση ότι η διαρκής πίεση θα εξαναγκάσει τελικά την Τεχεράνη σε συνθηκολόγηση.
Πηγή
