Η μαζική είσοδος μεταναστών στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα έχει επαναφέρει στο επίκεντρο τη συζήτηση το μέλλον της ζώνης Σένγκεν, μετά την πρόταση της Ιταλίδας πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι για αναστολή της συμμετοχής της Ισπανίας. Η πρωτοβουλία βρήκε άμεση υποστήριξη από τη Φινλανδία και, στη συνέχεια, από τη Δανία, προκαλώντας νέο γύρο πολιτικής αντιπαράθεσης στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Παρά τις πιέσεις που ασκούνται με αφορμή τις αφίξεις μεταναστών στην Ισπανία, το ισχύον ευρωπαϊκό δίκαιο δεν προβλέπει τη δυνατότητα αποβολής ή αναστολής συμμετοχής κράτους-μέλους από τη ζώνη Σένγκεν, ενώ οι Βρυξέλλες επιμένουν ότι προτεραιότητα αποτελεί η αποτελεσματική προστασία των εξωτερικών συνόρων της Ένωσης.
Τι είναι η ζώνη Σένγκεν
Η ζώνη Σένγκεν αποτελεί ένα από τα βασικότερα επιτεύγματα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, καθώς επιτρέπει την ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων χωρίς συνοριακούς ελέγχους μεταξύ των συμμετεχόντων κρατών.
Η διαδικασία δημιουργίας της ξεκίνησε το 1985 και τέθηκε ουσιαστικά σε εφαρμογή το 1995, με την κατάργηση των ελέγχων μεταξύ Βελγίου, Γερμανίας, Ισπανίας, Γαλλίας, Λουξεμβούργου, Ολλανδίας και Πορτογαλίας.
Σήμερα στη ζώνη Σένγκεν συμμετέχουν 29 χώρες: όλα τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, πλην Κύπρου και Ιρλανδίας, καθώς και η Ισλανδία, η Νορβηγία, η Ελβετία και το Λιχτενστάιν.
Μπορεί να αποκλειστεί μια χώρα;
Σύμφωνα με ειδικούς στο ευρωπαϊκό δίκαιο, ένα τέτοιο ενδεχόμενο δεν προβλέπεται από το ισχύον νομικό πλαίσιο.
«Το σύστημα Σένγκεν δεν περιλαμβάνει τέτοια πρόβλεψη: ένα κράτος δεν μπορεί μονομερώς να αποκλείσει ένα άλλο κράτος-μέλος», επισημαίνει η καθηγήτρια Δικαίου του Πανεπιστημίου Lyon 3, Μαρί-Λορ Μπαζιλιέν-Γκενς.
Αυτό που μπορεί να εφαρμοστεί είναι η προσωρινή επαναφορά ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα, εφόσον συντρέχουν εξαιρετικές περιστάσεις και σοβαρή απειλή για τη δημόσια τάξη ή την εσωτερική ασφάλεια.
Ο Κώδικας Σένγκεν προβλέπει ότι τέτοια μέτρα μπορούν να ληφθούν, μεταξύ άλλων, σε περιπτώσεις τρομοκρατικής απειλής, οργανωμένου εγκλήματος, κρίσεων δημόσιας υγείας ή αιφνίδιων και μαζικών μετακινήσεων υπηκόων τρίτων χωρών που ενδέχεται να επηρεάσουν τη λειτουργία του χώρου ελεύθερης κυκλοφορίας.
Στο πλαίσιο αυτό, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν έχει ήδη ζητήσει την ενίσχυση των ελέγχων στα σύνορα με την Ισπανία.
Ωστόσο, όπως επισημαίνει η καθηγήτρια, η πρόταση της Ρώμης παρουσιάζει και πρακτικές δυσκολίες.
«Δεν υπάρχει κοινό εσωτερικό σύνορο μεταξύ Ιταλίας και Ισπανίας, ούτε φυσικά μεταξύ Ισπανίας και Φινλανδίας», σημειώνει χαρακτηριστικά.
Η θέση των Βρυξελλών
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απέρριψε κατηγορηματικά το ενδεχόμενο αναστολής της συμμετοχής της Ισπανίας στη ζώνη Σένγκεν.
Παρότι η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν χαρακτήρισε «απαράδεκτες» τις εικόνες από τη Θέουτα, ευρωπαίος αξιωματούχος ξεκαθάρισε ότι η απάντηση στην κρίση δεν μπορεί να είναι η αποπομπή ενός κράτους-μέλους από τον χώρο Σένγκεν.
«Κατανοούμε τις ανησυχίες ορισμένων κυβερνήσεων, όμως προτεραιότητα αποτελεί η προστασία των εξωτερικών συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης», ανέφερε.
Ο ίδιος υπογράμμισε ότι η κρίση αφορά τον ισπανικό θύλακα της Θέουτα και πως μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν ενδείξεις μετακίνησης των μεταναστών προς την υπόλοιπη ευρωπαϊκή επικράτεια.
«Δεν είναι σαν να προσγειώθηκαν στην Ισπανία και να κυκλοφορούν ελεύθερα μέχρι τη Γαλλία», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Στήριξη από τη Δανία
Στο μεταξύ, υπέρ της πρότασης της Τζόρτζια Μελόνι τάχθηκε και η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν, η οποία εκτίμησε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να εξετάσει όλες τις διαθέσιμες επιλογές.
«Η ΕΕ πρέπει να λάβει αμέσως όλα τα απαραίτητα μέτρα και να εξετάσει όλες τις επιλογές, περιλαμβανομένης μιας αναστολής της συνεργασίας Σένγκεν. Η ανεξέλεγκτη μετανάστευση συνιστά απειλή για την Ευρώπη και για τη Δανία», δήλωσε.
Η Δανή πρωθυπουργός χαρακτήρισε «σοκαριστικές» τις εικόνες από τη Θέουτα και γνωστοποίησε ότι είχε ήδη επικοινωνία με την Τζόρτζια Μελόνι, ενώ αποκάλυψε πως βρίσκονται σε εξέλιξη πρωτοβουλίες για τη σύγκληση Ευρωπαίων ηγετών με αντικείμενο τη διαχείριση της κρίσης.
Στη Θέουτα ο Σάντσεθ
Ο πρωθυπουργός της Ισπανίας Πέδρο Σάντσεθ έχει μεταβεί στη Θέουτα μαζί με τον υπουργό Εσωτερικών Φερνάντο Γκράντε-Μαρλάσκα, προκειμένου να συντονίσουν τη διαχείριση της κρίσης.
Η ισπανική κυβέρνηση αποδίδει σημαντικό μέρος της ευθύνης σε δίκτυα διακινητών και βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις με τις Αρχές του Μαρόκου για την επιτάχυνση των επιστροφών.
Ο Ισπανός υπουργός Εξωτερικών Χοσέ Μανουέλ Αλμπάρες κάλεσε τον Ιταλό πρέσβη στη Μαδρίτη για εξηγήσεις, κατηγορώντας την κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι ότι επιχειρεί να εκμεταλλευτεί πολιτικά τη μεταναστευτική κρίση.
Πηγή
